Na een overlijden in België vallen de bankrekeningen van de overledene stil, moet de nalatenschap aangegeven worden bij de FOD Financiën en betalen de erfgenamen erfbelasting (successierechten) volgens het gewest en hun graad van verwantschap. Daarnaast kunnen nabestaanden recht hebben op een overlevingspensioen of een uitkering uit een levensverzekering, terwijl andere instanties (banken, verzekeraars, verhuurders) hen zelf moeten verwittigen.
Hieronder lees je eerst wie bij een overlijden automatisch verwittigd wordt en wie niet, en daarna wat dat concreet betekent voor de rekeningen, de erfenis, de uitkeringen en de verzekeringen van de overledene.
Wat gebeurt er bij een overlijden?
De registratie door de burgerlijke stand
Wanneer iemand overlijdt, wordt dit geregistreerd bij de dienst Burgerlijke Stand van de gemeente waar het overlijden plaatsvond. De gemeente stelt een overlijdensakte op, die nodig is om verdere administratieve stappen te zetten.
De melding aan officiële instanties
Op basis van de registratie bij de burgerlijke stand worden een aantal instanties automatisch op de hoogte gebracht via een centraal administratief systeem.
Wie wordt automatisch verwittigd?
Sociale instellingen via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ)
De Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ) zorgt ervoor dat verschillende instellingen automatisch worden geïnformeerd:
- Rijksdienst voor Pensioenen (RVP): Het pensioen wordt stopgezet. Als de overledene recht had op een overlevingspensioen, wordt dit verder afgehandeld.
- Ziekenfonds: Het ziekenfonds wordt ingelicht en stopzettingen of wijzigingen in de verzekering worden doorgevoerd.
- Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA): Lopende uitkeringen, zoals werkloosheidsuitkeringen, worden stopgezet.
De FOD Financiën
De Federale Overheidsdienst Financiën wordt geïnformeerd om fiscale verplichtingen af te handelen. Dit is belangrijk voor de aangifte van de nalatenschap en eventuele openstaande belastingen.
De werkgever (indien van toepassing)
Indien de overledene nog in dienst was, wordt de werkgever vaak via de sociale zekerheidsinstellingen op de hoogte gebracht. Dit is belangrijk voor de afhandeling van loon, vakantiegeld en andere arbeidsrechten.
Wie wordt niet automatisch verwittigd?
Familie en vrienden
De gemeente of instanties verwittigen geen familieleden, vrienden of kennissen. Dit blijft de verantwoordelijkheid van de nabestaanden.
Financiële instellingen
Banken worden niet automatisch op de hoogte gebracht. Je moet zelf contact opnemen met de bank om de rekeningen van de overledene te blokkeren en de erfenisafwikkeling in gang te zetten.
Verzekeringsmaatschappijen
Verzekeringsmaatschappijen, zoals die voor levensverzekeringen, autoverzekeringen of brandverzekeringen, worden niet automatisch geïnformeerd. Nabestaanden moeten zelf de nodige polissen melden aan de verzekeraar.
Huurder of verhuurder
Als de overledene een woning huurde of verhuurde, moet de verhuurder of huurder zelf worden verwittigd. Dit kan belangrijk zijn voor het beëindigen van een huurcontract.
Abonnementen en lidmaatschappen
Abonnementen, zoals die voor telecom, tijdschriften of andere diensten, worden niet automatisch stopgezet. Deze moeten manueel door de nabestaanden worden opgezegd.
Wat moeten nabestaanden zelf regelen?
Naast het informeren van de partijen die niet automatisch worden verwittigd, zijn er nog andere zaken die geregeld moeten worden:
- Aangifte van de nalatenschap bij de FOD Financiën.
- Beëindiging van lopende contracten zoals elektriciteit, water en gas.
- Afhandeling van de erfenis met behulp van een notaris.
- Eventuele melding aan buitenlandse instanties indien de overledene buiten België activa of verplichtingen had.
Wat gebeurt er met de bankrekeningen na een overlijden?
Zodra een bank op de hoogte is van een overlijden (meestal via een melding van de nabestaanden of de notaris), blokkeert ze de rekeningen en de kluizen op naam van de overledene. Dat is een standaardprocedure om de nalatenschap te beschermen tot duidelijk is wie erft.
- Een gezamenlijke rekening met de partner wordt voor diens deel meestal niet volledig geblokkeerd, maar de bank kan ook die rekening tijdelijk beperken.
- Lopende doorlopende opdrachten en domiciliëringen worden stopgezet zodra de bank de blokkering doorvoert.
- Erfgenamen krijgen pas opnieuw toegang nadat ze zich bij de bank hebben geïdentificeerd met de nodige documenten (akte van erfopvolging of attest van de notaris).
Het precieze bedrag dat een bank eventueel vrijgeeft voor begrafeniskosten vóór de volledige afhandeling verschilt per bank; vraag dit na bij de bank van de overledene.
Erfenis en successierechten (erfbelasting) per gewest
Wat een overledene nalaat (spaargeld, een woning, beleggingen) gaat over naar de erfgenamen via de nalatenschap, en daarop is erfbelasting verschuldigd. In België is dat een gewestelijke bevoegdheid: Vlaanderen, Wallonië en Brussel hanteren elk hun eigen tarieven en schijven.
- De erfbelasting is in elk gewest progressief: hoe groter het geërfde bedrag, hoe hoger het tarief in de hoogste schijf.
- De graad van verwantschap weegt zwaar door: partners en kinderen (rechte lijn) betalen een stuk minder dan broers, zussen of niet-verwanten.
- De aangifte van nalatenschap moet binnen een wettelijke termijn ingediend worden bij de bevoegde belastingdienst van het gewest waar de overledene het laatst woonde.
De exacte tarieven en schijven wijzigen regelmatig en verschillen sterk per gewest en per graad van verwantschap; raadpleeg de actuele schijven via de Vlaamse Belastingdienst of de belastingdienst van het bevoegde gewest voor de situatie van de overledene.
Wie zelf nadenkt over zijn nalatenschap of over hoe hij spaargeld opbouwt voor zijn erfgenamen, vindt op onze spaarhub een overzicht van spaarvormen.
Welke uitkeringen kunnen nabestaanden krijgen?
Naast de nalatenschap zelf kunnen nabestaanden ook recht hebben op een aantal uitkeringen, los van wat ze erven.
- Overlevingspensioen: de langstlevende partner kan, afhankelijk van leeftijd, duur van het huwelijk en loopbaan van de overledene, een overlevingspensioen krijgen via de Federale Pensioendienst, als aanvulling op of vervanging van het stopgezette pensioen van de overledene.
- Achterstallig loon of vakantiegeld: was de overledene nog aan het werk, dan kunnen erfgenamen nog recht hebben op niet-uitbetaald loon, vakantiegeld of een eindejaarspremie via de werkgever.
- Uitkering van het ziekenfonds: sommige ziekenfondsen voorzien een beperkte tegemoetkoming in de begrafeniskosten voor hun leden; dit verschilt per ziekenfonds.
Elke uitkering heeft eigen voorwaarden en een eigen aanvraagprocedure; informeer bij de betrokken instantie (pensioendienst, werkgever, ziekenfonds) wat voor de concrete situatie van toepassing is.
Verzekeringen die uitkeren bij overlijden
Een aantal verzekeringen keren specifiek uit bij een overlijden, los van de nalatenschap en de erfbelasting erop.
- Levensverzekering (overlijdensverzekering): keert een vooraf bepaald kapitaal uit aan de begunstigde die de overledene aanduidde, vaak gekoppeld aan een hypothecair krediet of als aanvullende bescherming voor het gezin.
- Begrafenisverzekering: dekt specifiek de kosten van de uitvaart, zodat nabestaanden die niet uit eigen middelen moeten voorschieten.
- Schuldsaldoverzekering: bij een lening (bijvoorbeeld een hypothecair krediet) lost deze verzekering het openstaande kapitaal geheel of gedeeltelijk af bij het overlijden van de ontlener.
Begunstigden moeten de verzekeraar zelf op de hoogte brengen van het overlijden; dat gebeurt niet automatisch (zie hierboven, sectie ‘Verzekeringsmaatschappijen’). Wie zelf een levens- of begrafenisverzekering overweegt voor zijn gezin, vindt een overzicht van verzekeringstypes op onze verzekeringshub.
Wie zelf vooruit wil plannen voor zijn erfgenamen, begint vaak met het opbouwen van een spaarbuffer of het afsluiten van de juiste verzekering.
Bronnen
- Website van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ).
- Informatiepagina’s van de FOD Binnenlandse Zaken.
- Overzicht over overlijden op de FOD Financiën.
Tv kijken zonder kabel: wat kost het en hoeveel bespaar je per maand?